(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
14.50. అధ్యాయః 050
అథానుగీతాపర్వ-2
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Topics
బ్రహ్మణా మహర్షిన్ప్రతి ధర్మప్రదర్శనపూర్వకం తదనుష్ఠానసహకృతజ్ఞానస్యైవ దృష్టాంతప్రదర్శనేన పరమపురుషార్థసాధనత్వోక్తిః॥ 1 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Text

బ్రహ్మోవాచ।

హంత వః సంప్రక్ష్యామి యన్మాం పృచ్ఛథ సత్తమాః।
గురుణా శిష్యమాసాద్య యదుక్తం తన్నిబోధత॥ 14-50-1(93749)
సమస్తమిహ తచ్ఛ్రుత్వా సంయగేవావధార్యతాం।
అహింసా సర్వభూతానామేతత్కృత్యతమం మతం॥ 14-50-2(93750)
ఏతత్పదమనుద్విగ్నం వరిష్ఠం ధర్మలక్షణం।
జ్ఞానం నిఃశ్రేయ ఇత్యాహుర్వృద్ధా నిశ్చితదర్శినః।
తస్మాజ్జ్ఞానేన శుద్ధేన ముచ్యతే సర్వకిల్బిషైః॥ 14-50-3(93751)
హింసాపరాశ్చ యే కేచిద్యే చ నాస్తికవృత్తయః।
లోభమోహసమాయుక్తాస్తే వై నిరయగామినః॥ 14-50-4(93752)
ఆశీర్యుక్తాని కర్మాణి కుర్వతే యే త్వతంద్రితాః।
తేఽస్మిన్లోకే ప్రమోదంతే జాయమానాః పునః పునః॥ 14-50-5(93753)
కుర్వతే యే తు కర్మాణి శ్రద్ధధానా విపశ్చితః।
అనాశీర్యోగసంయుక్తాస్తే ధీరాః సాధుదర్శినః॥ 14-50-6(93754)
అతః పరం ప్రవక్ష్యామి సత్వక్షేత్రజ్ఞయోర్యథా।
సంయోగో విప్రయోగశ్చ తన్నిబోధత సత్తమాః॥ 14-50-7(93755)
విషయో విషయిత్వం చ సంబంధోఽయమిహోచ్యతే।
విషయీ పురుషో నిత్యం సత్వం చ విషయః స్మృతః॥ 14-50-8(93756)
వ్యాఖ్యాతం పూర్వకల్పేని మశకోదుంబరం యథా।
భుజ్యమానం న జానీతే నిత్యం సత్వమచేతనం।
యస్త్వేవం తం విజానీతే యో భుంక్తే యశ్చ భుజ్యతే॥ 14-50-9(93757)
అనిత్యం ద్వంద్వసంయుక్తం సత్వమాహుర్మనీషిణః।
నిర్ద్వంద్వో నిష్కలో నిత్యః క్షేత్రజ్ఞో నిర్గుణాత్మకః॥ 14-50-10(93758)
సమః సంజ్ఞానుగశ్చైవ స సర్వత్ర వ్యవస్థితః।
న సజ్జతే సదా సత్వమాపః పుష్కరపర్ణవత్॥ 14-50-11(93759)
సర్వైరపి గుణైర్విద్వాన్వ్యతిషక్తో న లిప్యతే।
జలబిందుర్యథా లోలః పద్మినీపత్రసంస్థితః॥ 14-50-12(93760)
ఏవమేవాప్యసంయుక్తః పురుషః స్యాన్న సంశయః।
ద్రవ్యమాత్రమభూత్సత్వం పురుషస్యేతి నిశ్చయః॥ 14-50-13(93761)
యథా ద్రవ్యం చ కర్తా చ సంయోగోఽప్యనయోస్తథా।
యథా ప్రదీపమాదాయ కశ్చిత్తమసి గచ్ఛతి।
తథా సత్త్వప్రదీపేన గచ్ఛంతి పరమర్షయః॥ 14-50-14(93762)
యావద్ద్రవ్యం గుణస్తావత్ప్రదీపః సంప్రకాశతే।
క్షీణే ద్రవ్యే గుణే జ్యోతిరంతర్ధానాయ గచ్ఛతి॥ 14-50-15(93763)
వ్యక్తః సత్వగుణస్త్వేవం పురుషో ద్రవ్యముచ్యతే।
ఏతద్విప్రా విజానీత హంత భూయో బ్రవీమి వః॥ 14-50-16(93764)
సహస్రేణాపి దుర్మేధా న బుద్ధిమధిగచ్ఛతి।
చతుర్థేనాప్యథాంశేన బుద్ధిమాన్సుఖమేధతే॥ 14-50-17(93765)
ఏవం ధర్మస్య విజ్ఞేయం సంసాధనముపాయతః।
ఉపాయజ్ఞో హి మేధావీ సుఖమత్యంతమశ్నుతే॥ 14-50-18(93766)
యథాఽధ్వానమపాథేయః ప్రపన్నో మనుజః క్వచిత్।
క్లేశేన యాతి మహతా వినశ్యత్యంతరాఽపి చ॥ 14-50-19(93767)
తథా కర్మసు విజ్ఞేయం ఫలం భవతి వా న వా।
పురుషస్యాత్మనిఃశ్రేయః శుభాశుభనిదర్శనం॥ 14-50-20(93768)
యథా చ దీర్ఘమధ్వానం పద్ంయామేవ ప్రపద్యతే।
అదృష్టపూర్వం సహసా తత్త్వదర్శనవర్జితః॥ 14-50-21(93769)
తమేవ చ యథాఽధ్వానం రథేనేహాశుగామినా।
గచ్ఛత్యశ్వప్రయుక్తేన తథా బుద్ధిమతాం గతిః॥ 14-50-22(93770)
ఊర్ధ్వం పర్వతమారుహ్య నాన్వవేక్షేత భూతలం।
రథేన రథినం పశ్యేత్క్లిశ్యమానమచేతనం॥ 14-50-23(93771)
యావద్రథపథస్తావద్రథేన స తు గచ్ఛతి।
క్షీణే రథపదే విద్వాన్రథముత్సృజ్య గచ్ఛతి॥ 14-50-24(93772)
ఏవం గచ్ఛతి మేధావీ తత్త్వయోగవిధానవిత్।
పరిజ్ఞాయ గుణజ్ఞశ్చ ఉత్తరాదుత్తరోత్తరం॥ 14-50-25(93773)
యథాఽర్ణవం మహాఘోరమప్లవః సంప్రగాహతే।
బాహుభ్యామేవ సంమోహాద్వధం వాంఛత్యసంశయం॥ 14-50-26(93774)
నావా చాపి యథా ప్రాజ్ఞో విభాగజ్ఞః స్వరిత్రయా।
అశ్రాంతః సలిలం గహాచ్ఛీధ్రం సంతరతే హ్రదం॥ 14-50-27(93775)
తీర్ణో గచ్ఛేత్పరం పారం నావముత్సృజ్య నిర్మమః।
వ్యాఖ్యాతం పూర్వకల్పేన యథా రథపదాతినోః॥ 14-50-28(93776)
స్నేహాత్సంమోహమాపన్నో నావి దాశో యథా తథా।
మమత్వేనాభిభూతః సంస్తత్రైవ పరివర్తతే॥ 14-50-29(93777)
నావం న శక్యమారుహ్య స్థలే విపరివర్తితుం।
తథైవ రథమారుహ్య నాప్సు చర్యా విధీయతే॥ 14-50-30(93778)
ఏవం కర్మ కృతం విత్త విషయస్థం పృథక్పృథక్।
యథా కర్మ కృతం లోకే తథా తదుపపద్యతే॥ 14-50-31(93779)
యన్నైవ గంధి నో రస్యం న రూపస్పర్సశబ్దవత్।
మన్యతే న మనో బుద్ధ్యా తత్ప్రధానం ప్రచక్షతే॥ 14-50-32(93780)
తత్ర ప్రధానమవ్యక్తమవ్యక్తస్య గుణో మహాన్।
మహప్రధానభూతస్య గుణోఽహంకార ఏవ చ॥ 14-50-33(93781)
అహంకారాత్తు సంభూతో మహాభూతకృతో గుణః।
పృథక్త్వేన హి భూతానాం విషయా వై గుణాఃస్మృతాః॥ 14-50-34(93782)
బీజధర్మం యథాఽవ్యక్తం తథైవ ప్రసవాత్మకం।
బీజధర్మా మహానాత్మా ప్రసవశ్చేతి నః శ్రుతం॥ 14-50-35(93783)
బీజధర్మాత్సాహంకారాత్ప్రసవశ్చ పునఃపునః।
బీజప్రసవధర్మాణి మహాభూతాని పంచ వై॥ 14-50-36(93784)
బీజధర్మిణ ఇత్యాహుః ప్రసవం చ ప్రకుర్వతే।
విశేషాః పంచభూతానాం తేషాం విత్త విశేషణం॥ 14-50-37(93785)
తత్రైకగుణమాకాశం ద్విగుణో వాయురుచ్యతే।
త్రిగుణం జ్యోతిరిత్యాహురాపశ్చాపి చతుర్గుణాః॥ 14-50-38(93786)
పృథ్వీ పంచగుణా జ్ఞేయా చరస్థావరసంకులా।
సర్వభూతకరీ దేవీ శుభాశుభనిదర్శినీ॥ 14-50-39(93787)
శబ్దః స్పర్శస్తథా రూపం రసో గంధశ్చ పంచమః।
ఏతే పంచగుణా భూమేర్విజ్ఞేయా ద్విజసత్తమాః॥ 14-50-40(93788)
పార్థివశ్చ సదా గంధో గంధశ్చ బహుధా స్మృతః।
తస్య గంధస్య వక్ష్యామి విస్తరేణ బహూన్గుణాన్॥ 14-50-41(93789)
ఇష్టశ్చానిష్టగంధశ్చ మధురోఽంలః కటుస్తథా।
నిర్హారీ సంహతః స్నిగ్ధో రూక్షో విశద ఏవ చ॥ 14-50-42(93790)
ఏవం దశవిధో జ్ఞేయః పార్థివో గంధ ఇత్యుత।
శబ్దః స్పర్శస్తథా రూపం ద్రవశ్చాపాం గుణాః స్మృతాః॥ 14-50-43(93791)
రసజ్ఞానం తు వక్ష్యామి రసస్తు బహుధా స్మృతః।
మధురోఽంలః కటుస్తిక్తః కషాయో లవణస్తథా॥ 14-50-44(93792)
ఏవం షడ్విధవిస్తారో రసో వారిమయః స్మృతః।
శబ్దః స్పర్శస్తథా రూపం త్రిగుణం జ్యోతిరుచ్యతే॥ 14-50-45(93793)
జ్యోతిషశ్చ గుణో రూపం రూపం చ బహుధా స్మృతం।
శుక్లం కృష్ణం తథా రక్తం నీలం పీతారుణం తథా॥ 14-50-46(93794)
హ్రస్వం దీర్ఘం కృశం స్థూలం చతురశ్రాణువృత్తకం।
ఏవం ద్వాదశవిస్తారం తేజసో రూపముచ్యతే॥ 14-50-47(93795)
విజ్ఞేయం బ్రాహ్మణైర్వృద్ధైర్ధర్మజ్ఞైః సత్యవాదిభిః।
శబ్దస్పర్శౌ చ విజ్ఞేయౌ ద్విగుణో వాయురుచ్యతే॥ 14-50-48(93796)
వాయోశ్చాపి గుణః స్పర్శః స్పర్సశ్చ బహుధా స్మృతః।
ఉష్ణః శీతః సుఖో దుఃఖః స్నిగ్ధో విశద ఏవ చ॥ 14-50-49(93797)
కఠినశ్చిక్వణః శ్లక్ష్ణః పిచ్ఛిలో దారుణో మృదుః।
ఏవం ద్వాదశవిస్తారో వాయవ్యో గుణ ఉచ్యతే॥ 14-50-50(93798)
విధివద్బ్రాహ్మణైః సిద్ధైర్మంత్రజ్ఞైస్తత్త్వదార్శిభిః॥ 14-50-51(93799)
తత్రైకగుణమాకాశం శబ్ద ఇత్యేవ చ స్మృతః।
తస్య శబ్దస్యి వక్ష్యామి విస్తరేణ బహూన్గుణాన్॥ 14-50-52(93800)
షడ్జర్షభః సగాంధారో మధ్యమః పంచమస్తథా।
అతః పరం తు విజ్ఞేయో నిషాదో ధైవతస్తథా।
ఇష్టశ్చానిష్టశబ్దశ్చ సంహతః ప్రతిభానవాన్॥ 14-50-53(93801)
ఏవం బహువిధో జ్ఞేయః శబ్ద ఆకాశసంభవః।
ఆకాశముత్తమం భూతమహంకారస్తతః పరః॥ 14-50-54(93802)
అహంకారాత్పరా బుద్ధిర్బుద్ధేరాత్మా తతః పరః।
తస్మాత్తు పరమవ్యక్తమవ్యక్తాత్పురుషః పరః॥ 14-50-55(93803)
పరావరజ్ఞో భూతానాం విధిజ్ఞః సర్వకర్మణాం।
సర్వభూతాత్మభూతాత్మా యం ప్రాప్యానంత్యమశ్నుతే॥ ॥ 14-50-56(93804)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆశ్వమేధికపర్వణి అనుగీతాపర్వణి పంచాశోఽధ్యాయః॥ 50 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.